پايگاه ميراث جهاني چغازنبيل و هفت‌تپه | عليرضا فرجي ،  1395-06-02   14:33:30


 

گل‌نوشته‌هاي ايلامي ، الواح گلي

الواح گلي متعددي با مضامين و ويژگي‌هاي مختلف در طي كاوش‌هاي صورت پذيرفته در محوطه ميراث جهاني چغازنبيل و هفت‌تپه تاكنون يافته شده‌اند. غالب این الواح از كاوش­‌هاي دكتر "عزت ا.. نگهبان" در طول سال‌هاي 1344 تا 1357 خورشيدي به مدت چهارده فصل[1] و همچنين از كاوش­‌هاي دكتر "بهزاد مفيدي نصر­آبادي" در طول سال‌های 1383 تا 1391 خورشيدي [2] بدست آماده و مربوط به دوران ايلام ميانه (حدود قرن پانزدهم و چهاردهم پيش از ميلاد ) است.

 

نگارش (خط)
الواح گلی بدست آمده از هفت­‌تپه به خط ميخي و به زبان بابلی میانه و از چپ به راست نوشته شده است. برای نوشتن بر روي گل، آن را به خوبي ورز مي‌دادند. سپس براي نگارش روی الواح گلی از قلمي که احتمالاً از مواد مقاومی همچون سنگ، فلز یا مواد دیگری همچون چوب یا نی سـاختـه می­‌شده و نوک آن تیز و مثلثی شکل بوده، استفاده می­‌شده است. بر اثر فشار نوک قلم حروفی به شکل میخ بر روی لوح گلی حک می­‌شده است. در انتها آنان را در معرض حرارت آتش یا آفتاب قرار می­‌دادند، تا خشك شوند. فرم این الواح معمولاً به شکل مکعب مستطیل و مدور است.


تميزكردن الواح جهت تصويربرداري و تصويري از لوح‌هاي بدست آمده در محوطه باستاني هفت‌تپه (خط ميخي)

یکی ديگر از اشياي كه در ارتباط با سیستم اداری بدست آمده، پاكت‌هاي گلي است كه بعضاً روي آنها نقش مهر نیز وجود دارد. معمولاً پس از خشك شدن كتيبه در صورتي كه آن را به ساير نقاط خارج از شهر بايد مي‌فرستادند در محفظه‌اي از گل خيس به صورت چهار گوش مي‌گذاشتند و بر روي آن مهر رسمي را نقش كرده و پس از خشك شدن به همراه كالا به نقاط ديگر مي‌فرستادند. در هفت‌تپه تعدادي از اين پاكت‌ها به شكل ناقص بدست آمده است.


نمونه‌اي از الواح و پاكت گلي بدست آمده از محوطه باستاني هفت‌تپه

كتيبه‌هاي يافت شده از كاوش‌هاي هفت‌تپه توسط "پرفسور پابلو هرروو" ، منظم و برخي از آنها نسخه‌برداري و تعداد كمي از آنها هم خوانده و منتشر شده است[3]. همچنين تعدادي از الواح بدست آمده از كاوش­‌های اخير، توسط پروفسو دوریس پرشل زبان‌شناس شرق کهن دانشگاه ماینز آلمان ترجمه و منتشر شده است[4].

 

موضوع الواح 
بر اساس آنچه تاكنون از خواندن متن آنها براي محققين معلوم شده است، موضوع كتيبه‌ها غالباً مربوط به رسيد‌هاي اداري است كه يا در مورد ميزان كالاي فرستاده شده به ساير نواحي و يا ميزان كالاي توليد شده در كار‌گاهاي هفت‌تپه و يا ميزان آذوقه‌اي كه به افراد داده ‌شده مي‌باشند. علاوه بر این الواحی نیز بدست آماده که در آن به لیست افراد، نامه‌­ها و پیشگویی اشاره شده است.

 


[1] عزت الله نگهبان، حفاري‌هاي هفت‌تپه در دشت خوزستان، 1372، سازمان ميراث فرهنگي كشور، صص355-413. بانك اطلاعاتي پژوهشكده ايلامي موزه هفت‌تپه.

[2] بهزاد مفیدی نصرآبادی، گزارش مقدماتی کاوش‌های باستان­‌شناسی در هفت­‌تپه در سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۵، بهزاد مفیدی نصرآبادی، ۱۳۸۹.
بهزاد مفیدی نصر آبادی، گزارش مقدماتی حفاری‌های محوطه باستانی هفت‌تپه در سال‌های ۱۳۸۷ تا ۱۳۸۹ شمسی، الامیکا ۲، ۱۳۹۱، ۱۹۹-۲۴۲.
بهزاد مفیدی نصرآبادی، گزارش مقدماتی حفاری‌های باستانی هفت‌تپه ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۱ شمسی، الامیکا ۵، ۱۳۹۴، ۹۹-۱۹۵.

[3] Herrero, Pablo, 1976, Tablettes administratives de Haft Tepe, DAFI 6 , 93-116.

[4] دوریس پرشل، الواح گلی هفت­‌تپه مربوطه به حفاریهای ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۵ شمسی، در گزارش مقدماتی کاوش‌های باستان­‌شناسی در هفت­‌تپه در سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۵، بهزاد مفیدی نصرآبادی، ۱۳۸۹، ص. ۵۵-۶۰.