پايگاه ميراث جهاني چغازنبيل و هفت‌تپه | سهيلا ذكوي ، عبدالرحيم بناء |  1395-05-10  10:00:17

 

مطالعات تهيه و بهينه‌سازي اندود كاهگل در محوطه ميراث جهاني چغازنبيل

در محوطه‌هاي تاريخي چغازنبيل و هفت‌تپه، كاهگل به عنوان پوشش حفاظتي براي حفاظت بناها و ساختارهاي تاريخي به كار مي‌رود. با توجه به اينكه اين پوشش ارتباط مستقيم با ساير مصالح بنا دارد هدف از مطالعات تهيه اندود كاهگل بهينه شده، كاهگلي است كه داراي كيفيت و دوام مناسب بوده و از نظر سيماي ظاهري و رنگ نيز با محوطه همخواني داشته باشد. به طور كلي اندود كاهگل مخلوطي است كه از اختلاط مناسب يك ماده چسباننده با منشاً معدني مثل گل رس و مواد افزودني و پركننده مانند ماسه و كاه تهيه مي‌شود. کاهگل در مقابل سرما و گرما عايق خوبي است و به راحتي از مصالح بوم‌آورد و با صرف کمترين هزينه تهيه شده و در برابر عوامل فرساينده و آسيب‌رسان محيطي از جمله باد و باران به عنوان يک لايه محافظ جهت پوشش ديوارها و بدنه‌هاي خشتي، بسيار مؤثر مي‌باشد. همچنين آساني تهيه، مقرون به صرفه بودن، جوابگويي مناسب در برابر باران و همخواني با اقليم منطقه، سبب شده که ساليان دراز از اين ماده به عنوان يک پوشش مناسب جهت اندود بام‌ها و ديوارهاي خشتي استفاده شود. با توجه به محاسن کاهگل و عنايت به استفاده از آن در خصوص جلوگيري از فرسايش و شسته‌شدن مداوم خشت‌هاي تاريخي در فصول بارندگي، در محوطه‌هاي تاريخي چغازنبيل و هفت‌تپه از كاهگل به عنوان يک پوشش محافظ براي جلوگيري از تخريب خشت‌هاي عريان تاريخي در طول مرمت‌هاي انجام شده (در گذشته) استفاده شده است. از نظر تاريخي قدمت كاهگل به چهار هزار سال قبل از ميلاد مي‌رسد. در كاوش‌هاي باستان‌شناسي كه در لايه‌هاي سوم تپه سيلك انجام شده است، وجود كاهگل در خانه‌هاي مسكوني اواخر هزاره سوم پيش از ميلاد مشاهده شده است. همچنين كاخ‌هاي هفده‌گانه تخت‌جمشيد، بناي عظيم كاخ تيسفون و ايوان مداين و ... از كاهگل به عنوان ملات و اندود استفاده شده است. امروزه نيز همچنان استفاده از اين ماده در بسياري از نقاط رايج است.

در محوطه ميراث جهاني چغازنبيل مناطقي که براي حفاظت‌شان از کاه‌گل استفاده مي‌شود را به طور کلي در دو بخش خشت‌هاي اصيل و خشت‌هاي مرمتي مي‌توان دسته‌بندي کرد. خشت‌هاي اصيل و تاريخي را در قله (بام ذيقورات)، بقاياي معماري به جا مانده، حصارهاي سه‌گانه شهر و آنچه را که به سابقه تاريخي اثر مربوط مي‌شود، مي‌توان رديابي کرد و خشت‌هاي مرمتي که عمري برابر با سابقه مرمت‌هاي انجام شده در مجموعه دارند را در جاي جاي ذيقورات از جمله در ساخت ديواره‌هاي حفاظتي بر روي بدنه‌هاي خشتي مي‌توان شناسايي کرد. در سال‌هاي گذشته به صورت مقدماتي مطالعات اندود كاهگل انجام شد. در سال جاري برنامه مطالعات و بهينه‌سازي اندود كاهگل در دستور كار قرار گرفت. در اين مطالعات جهت تهيه كاهگل، از خاك معادن G3 و معدن بنوت استفاده شد. بنابراين پس از انجام آزمون‌هاي آزمايشگاهي خاك، برنامه ساخت نمونه‌هاي كاهگل در ابعاد آزمايشگاهي صورت گرفت. اين نمونه‌ها با قالب‌هاي چوبي در ابعاد 5×5×60 سانتيمتر (جهت مقايسه ميزان انقباض حجمي و ترك‌خوردگي)، نمونه‌هاي 1×10×10 سانتيمتر (جهت مقايسه نمونه‌ها از نظر شوره زدگي و انحناء سطح) و نمونه‌هاي 5×5×5 سانتيمتر (جهت انجام آزمون‌هاي مقاومت فشاري،‌ مويينگي و...) در آزمايشگاه انجام شد.

در نهایت با بررسی و پردازش نتایج بدست آمده، بهترین نمونه کاهگل در محیط آزمایشگاه معرفی خواهد شد. شایان ذکر است که فاز بعدی این مطالعات تغیر مقیاس آزمایشگاهی به میدانی می‌باشد.

 


ساخت نمونه‌های کاهگل در آزمايشگاه پايگاه


آزمون مویینگی نمونه‌های کاهگل در آزمايشگاه پايگاه


آزمون‌هاي مقاومت فشاری و آبفشاني نمونه‌های کاهگل


اندود كاهگل سطوح و ساختارهاي خشتي در محوطه ميراث جهاني چغازنبيل