خانه | بخش گردشگري و GIS&RS | بخش گردشگري  | انتشار: 1395-05-25   12:35:00


 

محـوطـه بـاسـتانـي هفـت‌تپــه

موقعيت جغرافيايي : 
محوطه باستاني هفت‌تپه در بخش جنوب شرقي شهرستان شوش و در فاصله 15 كيلومتري آن واقع شده است. اين محوطه از مركز استان (اهواز) 100 كيـلومتـر و از چغازنبيل 22 كيلومتر فاصله دارد.

تاريخچه حفاري محوطه باستاني هفت‌تپه:
عمليات كاوش محوطه، با نمايان شدن طاق آجري يك مقبره زيرزميني هنگام ساخت جاده شركت كشـت و صنعـت نيشكر هفـت‌تپه، در سال 1344 خورشيدي به سرپرستي دكتر عزت الله نگهبان آغاز شد و تا سال1357 ادامه يافت. در اين مدت با انجام چهارده فصل كاوش مداوم، آثار معماري ارزشمندي بدست آمد كه شامل ساختمان يك آرامگاه و بخش‌هايي از دو مجموعه بزرگ با تراس‌هاي خشتي بزرگي بود. در برپايي ساختمان‌هاي شهر علاوه بر خشت و آجر از مصالحي چون گچ، قير طبيعي و ملات‌هاي گلي استفاده شده است. از سال 1381 مجدداً بررسي‌هاي باستان‌شناسي تحت سرپرستي دكتر بهزاد مفيدي از دانشگاه ماينز آلمان در هفت‌تپه آغاز گرديد كه تاكنون ادامه دارند. در ابتدا براي شناخت بهتر گستردگي آثار و ساختار مجموعه‌هاي عظيم، اندازه گيري‌هاي ژئوفيزيكي با همكاري متخصصين آلماني صورت گرفتند. سپس با توجه به نتايج اين اندازه‌گيري‌ها هشت فصل كاوش انجـام شدند كه در طول آنها آثار زيادي از جمله ساختماني اداري با آرشيو الواح خطوط ميخي يافت شدند. قدمت اين شهر باستاني با توجه به يافته‌هاي موجود به اوايل هزاره دوم پيش از ميلاد بر مي‌گردد. وسعت شهر در آغاز دوران ايلامي ميانه در قرون پانزدهم و چهاردهم پيش از ميلاد بسيار گسترده مي‌شود، بطوريكه به يكي از مهمترين مراكز ايلامي تبديل مي‌شود. با توجه به يكي از نوشته‌هاي بدست آمده از محوطه، احتمال مي‌رود نام اين شهر باستاني "كَبنَك" بوده باشد. شهر در اواخر سده چهاردهم پيش از ميلاد تخـريب شـده، كه در طي آن بخش‌هايي از بناها بر اثر آتش‌سوزي نـابود شده‌اند. كاوش‌هاي اخير مشخص كردند كه كشتار بزرگي در اين زمان رخ داده و اجساد صدها نفر از سكنه شهر پشت ديوار يكي از مجموعه‌ها بر روي هم انباشته شده‌اند كه در حفاري‌ها بصورت انبوه بزرگي از اسكلت كشف شدند. پس از اين ويراني، شهر هيچگاه رونق قبلي را بدست نياورده و فقط سكونت‌هاي كوچك و استقرارهايي موقتي در دوران‌هاي متأخرتر پارتي و ساساني در آن ايجاد شده‌اند.

 

ساختمان آرامگاه‌ها:
اين مجموعه در شمال محوطه حفاري شده، قرار دارد كه در آن دو آرامگاه آجري با طاق هلالي كشف شدند. ساختمان مزبور داراي چند اتاق و يك حياط بزرگ است. عمده مصالح بكار رفته در ساخت مجموعه آرامگاه‌ها، خشت و آجر است. در آرامگاه زيرزميني از ملات گچ در بين آجرها بكار رفته است و فضاي دروني مقبره با گچ اندود شده است. از دو آرامگاه يكي بزرگتر است كه در آن سكويي ايجاد شده بود. سطح اين سكو توسط ديوارچه هاي كوتاهي به سه بخش تقسيم مي‌شـد. در هر يك از اين بخش‌ها بازمانده‌هاي اسكلت‌هاي انساني قرار داشتند. وضعيت قرارگيري اسكلت‌ها نشان دهنده اين است كه دفن همه مردگان در اين آرامگاه يك زمان نبوده است. برخلاف آن در آرامگاه كوچكتر كه در بخش غربي واقع است، تعداد بيست و سه اسكلت انسان بصورت منظم همزمان در كنار يكديگر دفن شده اند. هنوز بدرستي دليل مرگ همزمان اين اشخاص و تدفين جمعي آنها مشخص نيست.

   

  

ساختمان‌هاي واقع در مجاورت تراس‌هاي خشتي:
در كاوش‌هاي اوليه محوطه هفت‌تپه، بغير از ساختمان آرامگاه‌ها، بازمانده دو صفه بسيار بزرگ خشتي مشخص شده كه در مجاورت آنها اتاق‌ها و سالن‌هاي متعددي قرار داشته‌اند. اين صفه ها از هزاران خشت خام و ملات گلي ايجاد گرديده‌و در دوران آباداني، ارتفاع آنها حداقل تا 15 متر تخمين زده مي‌شود. امروزه در برخي قسمت‌ها، ارتفاع بخش‌هاي باقيمانده از 14.5 متر متجـاوز است. كاربري دقيق اين ساختمان‌ها كاملاً مشخص نشده است، اما طبق بررسي‌هاي انجام گرفته، احتمالاً مربوط به بناهاي آئيني مي‌باشند. نتايج اندازه‌گيري‌هاي اخير ژئوفيزيكي نشان دهنده وجود ساختمان‌هاي بزرگ ديگري در مجاورت آنها مي‌باشند. در ساختمان شماره يك، چند اتاق بصورت پيوسته به يكديگر قرار داشتند كه به دليل كشف مواد اوليه و همچنين وجود يك كوره بزرگ در جلوي آنها، كارگاهي جهت توليد اشياء فلزي و سفالي بوده‌ است.

مركز مطالعات پايگاه چغازنبيل و هفت‌تپه (موزه آثار تاريخي چغازنبيل و هفت‌تپه):
ساختمان موزه آثار تاريخي چغازنبيل و هفت‌تپه همزمان با كاوش‌هاي محوطه و با هدف نگهداري، حفاظت و همچنين نمايش آثار بدست آمده از محوطه در سال 1352 خورشيدي توسط دكتر عزت‌الله نگهبان به اتمام رسيد. اين ساختمان با الهام از سبك معماري بومي، متناسب با شرايط اقليمي و با برداشتي از معماري ايلامي ساخته شده است. با شروع جنگ تحميلي در سال 1359، اين موزه تعطيل و بسياري از اشياء آن به ساير مراكز ميراث فرهنگي منتقل شد. در سال 1377 موزه هفت‌تپه به عنوان مركز مطالعات پايگاه ميراث جهاني چغازنبيل و هفت‌تپه مجدداً بازگشايي و ساماندهي گرديد. اين مجموعه جداي از نمايشگاه مخصوص آثار و اشياء باستاني، داراي يك كارگاه مرمت آثار، آزمايشگاه مواد و مصالح، كتابخانه، سالن رايانه و مخزن اشياء بوده كه همه ساله ميزبان گروه‌هاي گردشگري، پژوهشي، دانشجويي و متخصصاني از سراسر كشور و نقاط مختلف جهان مي‌باشد.

 


تعدادي از اشياء مكشوفه محوطه باستاني هفت‌تپه 

  1. پيكرك و مجسمه‌ها (مرد نوازنده ـ پيكرك آييني ـ گاو كوهاندار): در بين اشياء يافت شده از محوطه تاريخي هفت‌تپه مي‌توان به تعداد زيادي مجسمه و پيكرك‌هاي متنوع اشاره كـرد. در بين آنها مجسمه‌هاي گلي انساني، پيكركهاي نوازندگان و الهه‌هاي باروري و همچنين پيكرك‌هاي حيوانات ديده مي‌شوند. پيكركهاي انساني توسط قالب‌هايي شكل داده و توليد مي‌شدند، در حالي كه پيكركهاي حيواني با دست شكل مي‌گرفتند. تنديس‌هاي نوازندگان نكات جالبي در مورد فرهنگ موسيقي و نوازندگي در ايلام باستان در اختيار محققين قرار مي دهند. از نمونه‌ هاي بارز اين نوع پيكركها نوازندگاني را نشان مي‌دهد كه مشغول به نواختن سازي شبيه به سه تار امروزي مي باشند.
  2. اشياء فلزي (تبر ـ خنجر ـ سرنيزه): در قسمت شرقي ساختمان شماره يك، كوره ساخت اشياء مفرغي وجود داشته كه نمونه‌هايي از اين نوع اشياء نيز در كنار اين كوره يافت شده‌اند. اشياء مفرغي شامل شمشيرها، پيكان‌ها، اسكنه‌ و مغار، سوزن، دكمه، قلاب و ميخ، خنجر، سرنيزه و تبر مي‌باشند.
  3.  اشياء سفالين (تابوت سفالي ـ گوره خمره ـ ظروف سفالي): از صنعت سفالگري براي توليد اشياي مختلفي استفاده مي شده، بطوري كه طيف گسترده اي از آنها در طول حفاري هاي هفت تپه كشف شده اند. علاوه بر ظروف مختلف حتي تابوت هاي بسيار بزرگي از جنس سفال جهت تدفين مردگان توليد مي‌ شدند. در كنار اين تابوت ها از خمره هاي بزرگ نيز براي دفن مردگان استفاده مي كردند.
  4.  كتيبه‌ها (گل نوشته): كتيبه‌هاي بدست آمده در هفت تپه بيشتر شامل كتيبه‌هاي گلي و تعداد اندكي كتيبه سنگي است. وجود اين كتيبه‌ها كه به خط ميخي و زبان اكدي نوشته شده، نشان از رواج كتابت در سطح وسيع در اين سرزمين دارد. متون اين كتيبه‌ها، حاكي از عقايد و افكار اين اقوام و بهترين معرف نحوه تجارت، روابط سياسي، اجتماعي و فرهنگي مردم در آن دوران است.
  5. اشياء سنگي (ابزار سنگي ـ سرگرز ـ ظرف سنگي): از جمله اشياي سنگي يافت شده در محوطه تاريخي هفت تپه مي‌توان تيغه‌هاي سنگي، وزنه‌ها، سرگرزها و ظروف سنگي را نام برد.
  6. اشياء هنري (ماسك انساني ـ زيورآلات): از جمله آثار تزئيني كه در كاوشها بدست آمده، مي توان به ماسك هاي انساني، گردنبندها، دكمه‌ها، زيورآلات ظريف طلا و عقيق كه با دقت و همت خاصي ساخـته شده اند، اشاره كرد.

   

1 | 2 | 3

  

4 | 5 | 6