پايگاه ميراث جهاني چغازنبيل و هفت‌تپه | سهيلا ذكوي ، 1394-08-24 13:11:04

 

معـرفي بخش شناخت مواد، مصالح و مطالعات آزمايشگاهي 

بـا توجه به فرسايش و تخريب‌هاي صورت گرفته در بناهاي تاريخي چغازنبيل و هفت‌تپه طي ساليان متمادي، بسياري از بخش‌هاي بناها آسيب ديده و نياز بود اقدامات حفاظت و مرمت با مواد و مصالح مرمتي بهينه‌سازي شده، انجام گردد. بدين منظور پايگاه ميراث جهاني چغازنبيل و هفت‌تپه نسبت به راه‌اندازي و تجهيز بخش آزمايشگاه (از همان سال‌هاي شروع فعاليت پايگاه) جهت شناخت مصالح اصلي بكار رفته (خشت، ملات، آجر، اندود و ...) در بنا و دستيابي به مصالح مرمتي مناسب اقدام نموده است. در همين راستا گروههاي مختلف شيمي، زمين‌شناسي و مرمت با يكديگر همكاري نموده‌اند.

 

نمايي از بخش شناخت مواد، مصالح و مطالعات آزمايشگاهي


به منظور بررسي و شناخت خصوصيات فني مصالح تاريخي، نیاز به اطلاعاتي پايه كه تعريفي جامع از ساختمان فيزيکي‌ ـ شيميایي آن‌ها ارائه دهند؛ اساسي مي‌باشد. پيچيدگي رفتاري چنين مصالحي، آزمايش‌هاي متنوعي را اجتناب ناپذير نموده است. انجام برخي از اين آزمايشات، تکنيک‌هاي ابزاري ويژه و امکاناتي خاصي را مي‌طلبد تا نمونه‌ها، خصلت‌هاي ذاتي خود را کامل‌تر بروز دهند. برخي از اين آزمون‌ها متناسب با نوع و جنس مصالح به كار رفته شامل XRD  ،  FT-IR، پتروگرافي، آناليز عنصري مواد، آناليز تركيبي مواد به روش شيمي تر، آنالير كيفي نمك‌هاي محلول در آب و كربنات‌ها، HP سنجي، آزمون دانه‌بندي به روش شيمي تر، آزمون هيدرومتري، آزمون حدود آتربرگ و... مي‌باشد.

 

 

آناليز تركيبي مواد به روش شيمي‌تر و آناليز كيفي نمك‌هاي محلول در آب و كربنات‌ها


همچنين در بررسي عوامل شيميايي آسيب رسان به بناهاي تاريخي، جمع‌آوري اطلاعات پايه، که تعريفي جامع از اوضاع محيطي ارائه دهند، کمک زيادي به شناخت بهتر مكانيسم تخريب عوامل آسيب‌رسان و ارائه راه‌حل‌هاي حفاظتي مناسب خواهد کرد.

 

عوامل محيطي ـ آسيب هاي شيمايي آجرهاي تاريخي(شوره زني)


براي دستيابي به معدن خاك مناسب جهت تهيه مواد و مصالح مرمتي، خاك مناطق اطراف چغازنبيل، شوش، دزفول و شوشتر، از نظر جنسيت، بافت، رنگ، دانه‌بندي و ساير خصوصيات فيزيكي در ميدان مورد بررسي قرار گرفت و در آزمايشگاه آزمون‌هاي مختلف شيمي و مكانيك خاك انجام شد و به صورت همزمان آزمون‌هايي نيز در ميدان انجام گرفت. با جمع‌آوري نتايج حاصل از آزمون‌هاي آزمايشگاهي و ميداني، خاك مناسب جهت تهيه مصالح مرمتي انتخاب و معرفي شد.  

حفر ترانشه جهت نمونه‌برداري خاك

 

وضعيت معدن خاك انتخابي


در كنار آزمون‌ها‌ي شيمي و مكانيك خاك، ‌اقدام به نمونه‌سازي آزمايشگاهي و ميداني با تركيبات مختلف بر روي مصالحي چون خاك، خشت، ملات،‌ اندود كاهگل و آجر شد و پس از آن، آزمون‌هاي زير بر روي نمونه‌های تولیدشده صورت گرفت.

    

نمونه‌سازي آزمايشگاهي

 


آزمون‌هاي صورت گرفته بر روي نمونه‌هاي آزمايشگاهي 

  1. بررسي درصد انقباض طولي و پلاستيسيته (چسبندگي) بر روي نمونه‌هاي ساخته‌شده از قالب چوبي به ابعاد 5×5×60 سانتيمتر
  2. بررسي مقاومت خشك گل با استفاده از دستگاه مقاومت فشاري بر روي نمونه‌هاي ساخته‌شده با قالب فلزي به ابعاد 5×5×5 سانتيمتر
  3. بررسي وضعيت مويينگي، غوطه‌وري، جذب آب، باريكه آب،‌ آبفشاني، مقاومت سايشي و . . . بر روي نمونه‌هاي ساخته‌شده با قالب فلزي به ابعاد 5×5×5 سانتيمتر
  4. بررسي ميزان تغيير شكل گل پس از خشك شدن بر روي نمونه‌هاي ساخته‌شده از قالب چوبي به ابعاد 1×10×10 سانتيمتر
  5. بررسي وضعيت شوره‌زنی در تمامي نمونه‌هاي ساخته‌ شده

 

آزمون‌هاي صورت گرفته بر روي نمونه‌هاي ميداني

  1. بررسي ميزان فرسايش محيطي
  2. بررسي سايش‌هاي سطحي در اثر وزش باد
  3. بررسي ميزان چسبندگي و طبله كردن مصالح
  4. بررسي ميزان ترک‌خوردگی در نمونه‌هاي مختلف
  5. بررسي ميزان مقاومت فشاري و خمشي در نمونه‌ها
  6. بررسي وضعيت شوره‌زنی در تمامي نمونه‌هاي ساخته‌ شده

 

 

بطور كلي فعاليت‌هاي انجام شده در آزمايشگاه شناخت مواد و مصالح  شامل موارد زير است:

  1. بررسي‌عمومي و فن شناسي مصالح بكار رفته در محوطه‌هاي چغازنبيل و هفت‌تپه
  2. بررسي آسيب‌شناسي مصالح تاريخي و مرمتي در بناها
  3. بررسي نمونه‌هاي زمين‌شناسي منطقه و كنترل كيفيت خاك معادن انتخاب شده به منظور تهيه مواد و مصالح مرمتي
  4. مطالعات آزمايشگاهي و نمونه‌سازي جهت بهينه‌سازي و استحكام‌بخشي مصالح مرمتي با استفاده از فرآورده‌هاي بوم‌آورد منطقه
  5. انجام آزمون‌هاي ميداني مصالح تهيه شده و بررسي نتايج بدست آمده
  6. كاربردي كردن نتايج مطالعات در راستاي حفاظت و مرمت بناها
  7. همكاري با محوطه‌هاي تاريخي و ساير مراكز ميراث فرهنگي كشور در راستاي شناخت مواد و مصالح و مطالعات آزمايشگاهي
  8. آموزش گروههاي دانشجويي و همكاري جهت گذراندن دوره‌هاي كارآموزي و پايان نامه

 

كلاس آموزشي عملي خاك‌شناسي و آزمون دانه‌بندي به روش تر

منابع :

آرشيو پايگاه ميراث جهاني چغازنبيل و هفت‌تپه